Kto podejmuje decyzje, kto sprawdza ich wykonanie i skąd wiadomo, że zadania zakończono na czas? System kontroli zarządczej porządkuje odpowiedzi na te pytania. W jednostkach sektora finansów publicznych obejmuje działania służące osiąganiu celów zgodnie z prawem, przy rozsądnym wykorzystaniu środków i dotrzymaniu terminów.
Cele i odpowiedzialność
Jedną z jego funkcji jest powiązanie codziennej pracy z oczekiwanymi rezultatami. Trzeba ustalić zadania, osoby odpowiedzialne, potrzebne zasoby oraz mierniki postępu. Przykładowo urząd, który chce usprawnić obsługę mieszkańców, może obserwować czas rozpatrywania spraw. Samo wykonanie planu wydatków nie pokaże, czy obsługa się poprawiła. Kontrola zarządcza pomaga oceniać zarówno osiągnięte efekty, jak i nakłady potrzebne do ich uzyskania.
Zgodność działania i ochrona zasobów
Kolejna funkcja polega na ograniczaniu nieprawidłowości. Jasne zasady zatwierdzania operacji oraz podział obowiązków wspierają przestrzeganie prawa i procedur wewnętrznych. Pracownik powinien wiedzieć, jakie decyzje może podjąć samodzielnie, a które wymagają akceptacji przełożonego.
System służy również ochronie pieniędzy, wyposażenia, dokumentacji i danych. Przykładowe rozwiązania to ograniczenie dostępu do akt oraz rozdzielenie przygotowania płatności od jej zatwierdzenia. Zabezpieczenia należy dobierać do konkretnych zagrożeń i skali działalności.
Wiarygodna informacja i etyka
Art. 68 ustawy o finansach publicznych wskazuje także wiarygodność sprawozdań oraz sprawny przepływ informacji. Kierownik potrzebuje danych, które pozwalają rozpoznać opóźnienie, rosnące koszty lub niewykonanie zadania. Pracownicy muszą otrzymywać aktualne instrukcje i informacje potrzebne do pracy. Warto ustalić, komu zgłasza się problem i kto odpowiada za dalsze działania.
Kontrola zarządcza obejmuje też przestrzeganie i promowanie zasad etycznych. Uczciwość, bezstronność i odpowiedzialność powinny być widoczne w codziennych decyzjach. Znaczenie ma przykład dawany przez osoby zarządzające.
Ryzyko i doskonalenie
System ma pomagać rozpoznawać zagrożenia dla realizacji celów, oceniać ich znaczenie oraz wybierać odpowiednie działania. Wymaga bieżącego monitorowania, a standardy MF zalecają okresową samoocenę. Audyt wewnętrzny, tam gdzie jest prowadzony, dostarcza niezależnej oceny kontroli zarządczej.
Za zapewnienie jej funkcjonowania w jednostce odpowiada kierownik. Praktycznym sprawdzianem jest to, czy wykryty problem prowadzi do poprawy organizacji pracy. Jeśli nieobecność jednej osoby zatrzymuje obsługę spraw, warto zacząć od zastępstw i uporządkowania dostępu do niezbędnej wiedzy.
Monika Zygmunt-Jakuć (Inspektor ochrony danych)